Jurisprudentie-assistent

Wat erin zit

Nederlandse strafrechtelijke uitspraken van rechtspraak.nl (open data). De database heeft twee lagen, en alleen de onderste is er voor alles.

Tekst. Van 191.030 uitspraken staat de volledige tekst in de database, in stukken geknipt (tenlastelegging, bewezenverklaring, strafmotivering, beslissing, enzovoort), met een zoekindex erop. Daarin zoekt de assistent zoals in een zoekmachine en leest hij de gevonden passages. Dat werkt voor alle soorten uitspraken in de tabel hieronder, ook voor arresten van de Hoge Raad en raadkamerbeslissingen. Daaromheen staan nog 764.168 strafrechtelijke uitspraken alleen als record (waarvan 764.165 nog niet verwerkt): de ECLI, de instantie, de datum en het rechtsgebied zijn bekend, maar de tekst van de uitspraak zelf is niet op rechtspraak.nl gepubliceerd. Rechtspraak.nl kent veel meer uitspraken een ECLI toe dan het publiceert; zo'n record zegt alleen dát de uitspraak bestaat. Zonder tekst valt er niets te zoeken, te lezen of te tellen, dus deze records tellen nergens in mee.

Velden. Voor 86.268 van de 86.336 strafvonnissen is bovendien een vast formulier ingevuld: eis, opgelegde straf per sanctie met het voorwaardelijke deel, schadevergoeding per benadeelde partij, feiten met wetsartikelen, verweren, recidive. Alleen met die laag kan de assistent tellen en rekenen: "gemiddelde onvoorwaardelijke gevangenisstraf bij 311 Sr in 2024", "hoe vaak een schadevergoedingsmaatregel bij bankhelpdeskfraude, en voor welk bedrag", "eis tegenover straf per hof". Zo'n vraag is een berekening over de velden, geen zoekopdracht in tekst.

Stand van nu: velden (eis, straf, schade per zaak): 86.268 uitspraken van GHAMS, GHARL, GHARN, GHDHA, GHLEE, GHSGR, GHSHE, OGAACMB, OGEAA, OGEABES, OGEAC, OGEAM, OGHACMB, RBALK, RBALM, RBAMS, RBARN, RBBRE, RBDHA, RBGEL, RBGRO, RBHAA, RBLIM, RBMAA, RBMID, RBMNE, RBNHO, RBNNE, RBOBR, RBONE, RBOVE, RBROE, RBROT, RBSGR, RBSHE, RBUTR, RBZLY, RBZWB 1990-2026; volledige tekst doorzoekbaar: 86.336 strafvonnissen van 83 instanties 1913-2026 (955.198 strafrechtelijke uitspraken in totaal).

De grenzen

Alleen strafrecht, omdat de oogst dat is en het schema en de prompt op strafvonnissen zijn gebouwd; een ander rechtsgebied vraagt een eigen schema, prompt en meting. Binnen het strafrecht bestaan de velden alleen voor echte strafvonnissen van feitenrechters, dus niet voor cassatie-arresten van de Hoge Raad, raadkamerbeslissingen, beklag, zelfstandige ontnemingsuitspraken, tbs-verlengingen, overleveringen, wrakingen en herzieningen. Die staan wel in de database met hun tekst en zijn doorzoekbaar en leesbaar, maar er valt niet mee te tellen.

Dat is geen technische beperking maar een keuze: het formulier past niet op die uitspraken. Een cassatie-arrest beantwoordt een rechtsvraag en eindigt in "verwerpt het beroep" of "vernietigt en verwijst", een raadkamerbeslissing gaat over voorlopige hechtenis of beslag, een tbs-verlenging over een verlengingsduur. Het strafvonnisformulier zou daar lege of, erger, verzonnen velden opleveren. Wil de werkgroep over zo'n soort uitspraak wél kunnen tellen, dan is dat een eigen klein formulier per soort (een module); dat gaat via de wensenlijst.

Een klein deel van de teksten die als strafvonnis zijn ingedeeld blijkt bij het invullen toch iets anders (bijvoorbeeld een ontnemingsuitspraak of een tbs-verlenging); die krijgen een ander documenttype en lege strafvelden en tellen in cijfers over straffen niet mee. En rechtspraak.nl publiceert een selectie van wat rechters uitspreken: elke telling gaat over gepubliceerde uitspraken, niet over alle strafzaken.

Wat de assistent doet bij vragen buiten de velden

Er zit geen technische blokkade op zulke vragen; de assistent weet hoe de data in elkaar zit en moet daar zelf naar handelen. Drie gevallen.

Je vraagt naar wat er in zulke uitspraken staat

"Wat overwoog de Hoge Raad over noodweerexces bij een wapen in huis?" "In hoeveel raadkamerbeslissingen over voorlopige hechtenis komt 'vluchtgevaar' voor?" Dat kan de assistent beantwoorden. De tekstzoekfunctie staat standaard op strafvonnissen, maar hij kent de schakelaar om door alles te zoeken, leest de gevonden passages en noemt de uitspraken (ECLI) onder Bronnen. Bij een telling staat erbij welke zaken zijn geteld en hoeveel.

Je vraagt iets wat velden vereist

"Wat is de gemiddelde verlengingsduur bij tbs-verlengingen?" "In welk deel van de cassatieberoepen volgt vernietiging?" Dan is de regel: zeg dat het met deze data niet kan, verzin niets, en zeg wat wél kan (de teksten doorzoeken en lezen). Ontbreekt het gegeven als veld én is het niet redelijk uit de tekst te halen, dan legt de assistent dat vast als hiaat: je krijgt een gele kaart onder het antwoord ("Wat niet in de data zit / waarom dat uitmaakt / wat ik in plaats daarvan deed") en het komt op de wensenlijst, waar de beheerder het besluit vastlegt (semantiek, module, kern of afgewezen). Dat is de waarschuwing: in gewone taal in het antwoord, niet als foutmelding.

Het risico

De assistent leest een handvol zaken en geeft toch een indruk alsof het een cijfer is. De instructies verbieden dat ("hoe vaak" komt uit de velden of uit een telling, niet uit lezen), en met het vinkje Beheer ziet een beheerder per antwoord welke zoekopdrachten en SQL zijn uitgevoerd. Krijg je een zelfverzekerd getal zonder dat onder Bronnen staat welke zaken geteld zijn en hoeveel, controleer het dan via Beheer en meld het aan de beheerder; dat is een bevinding over het model.

Hoe betrouwbaar zijn de velden

De velden zijn door een taalmodel uit de tekst gehaald, niet door mensen. Elke sanctie draagt het citaat uit de uitspraak waar hij op is gebaseerd; de getallen zijn tegen dat citaat gecontroleerd en afwijkingen zijn gemarkeerd, zodat ze bij een telling herkenbaar zijn. Een getal dat ertoe doet controleer je in de uitspraak zelf: klik op de ECLI. Het taalmodel dat de vragen beantwoordt is een keuze per gesprek. Snel: DeepSeek Flash voor alles: snel en goedkoop; je vragen en de opgehaalde uitspraaktekst gaan naar DeepSeek (China). Grondig: Claude Opus 5.5 voor alles: sterker, veel duurder; je vragen en de opgehaalde uitspraaktekst gaan naar Anthropic (VS). Hybride: Claude Opus 5.5 verkent, DeepSeek Flash voert de gekozen vragen uit; de verkenning gaat naar Anthropic (VS), de uitvoering van de gekozen vragen naar DeepSeek (China).